“Tổng thống đã có quan điểm kiên quyết và hợp trong suốt thời gian ở New York” dự cuộc họp Đại hội đồng Liên hợp quốc
Cho dù mọi chuyện chẳng thể giải quyết trong một sớm một chiều, nhưng người ta hy vọng rằng nếu cuộc gặp sắp tới giữa những người đứng đầu hai nhà nước này được tổ chức, nó sẽ là những viên gạch đầu tiên của con đường thường nhật hóa quan hệ giữa Mỹ với Iran.
Ngay sau cuộc điện đàm trên, Tổng thống Obama đã lên tiếng cảnh báo rằng dư luận không nên quá lạc quan. Theo các nhà phân tách quốc tế thì chương trình hạt nhân của Iran là vật cản khiến hai bên không thể nói đến chuyện xích lại, tin tưởng.
Trong khi đó, ngày 30/9, đáp phỏng vấn trên trang Tasnimnews. Sự nhượng bộ của Mỹ đối với Iran sẽ là mối quan ngại đặc biệt của Arập Xêút và Israel. Com, Tư lệnh lực lượng cảnh vệ cách mệnh Iran (IRGC) cho biết, Tổng thống Hasan Rouhani lẽ ra nên khước từ cuộc điện đàm với Tổng thống Mỹ Barack Obama hồi tuần trước. # Lẫn nhau hoặc chỉ là làm dịu bít tất tay. Mạng tin "Stratfor" nhận định rằng để giảm bao tay quan hệ Mỹ-Iran, còn rất nhiều cản ngăn.
Trước hết, phía Mỹ hiện không chịu áp lực nào lớn phải đẩy mạnh các cuộc thương lượng với Iran.
Chuyên gia Anthony Cordesman thuộc Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược Quốc tế (Mỹ) cho rằng: “Cả Mỹ và Iran khó có thể quên được lịch sử, với những sự kiện như cuộc bạo động (tại Iran) năm 1953, vụ bắt con tin sứ quán Mỹ tại Tehran kéo dài đến 444 ngày, hay như việc Mỹ ủng hộ Iraq trong cuộc chiến tranh với Iran trong những năm 1980.
Cuộc điện đàm khi ông Rouhani đang trên đường ra sân bay về Iran là cuộc điện đàm đầu tiên giữa một Tổng thống Mỹ và một Tổng thống Iran sau hơn ba thập kỷ qua; mà theo bà Suzanne Maloney, cựu quan chức ngoại giao Mỹ và hiện là chuyên gia về Iran tại Viện Brookings, đó mới chỉ là những ngày đầu và sẽ còn nhiều phép thử nữa. Mối quan hệ thù địch khác nổi lên giữa Washington và Tehran đó là, theo các tài liệu mới được công bố, Cơ quan Tình báo Trung ương Mỹ (CIA) đã thừa nhập dàn xếp cuộc đảo chính lật đổ Thủ tướng Iran Mohammad Mossadegh hồi tháng 8/1953, sau khi ông này rứa quốc hữu hóa ngành dầu mỏ của Iran khỏi tay người Anh.
Các nhà thương thảo Iran và Mỹ chắc chắn sẽ gặp muôn ngàn khó khăn tại bàn thương lượng. Mặc dầu Iran đang thúc đẩy mạnh mẽ các cuộc thương thuyết chính thức với Mỹ và đang chờ sự phúc đáp từ Washington, song tuồng như Mỹ đang có những bước đi cẩn trọng vì nhiều lý do. Công Thuận (tổng hợp). Tổng thống Obama đang ở vị thế yếu nhất kể từ khi ông lên nắm quyền, do vậy ông có thể sẽ phải đối mặt với nhiều lời chỉ trích nếu ông có bước tiến nhanh hay nhượng bộ quá nhiều với Iran.
Điều đó đồng nghĩa với việc Mỹ sẽ rất khó duy trì sự thăng bằng quyền lực ở khu vực, đặc biệt khi thế giới Arập đang trong giai đoạn chuyển đổi quan yếu, thời khắc mà người Iran hy vọng có thể tận dụng được lợi thế. Sau hơn ba thập kỷ không có quan hệ và nhiều vấn đề cùng những bất đồng, mâu thuẫn giữa hai nước chưa được giải quyết, việc muốn đóng tập hồ sơ hạt nhân của Iran "càng sớm càng tốt" cũng như lợi ích về dầu lửa đang là động lực lớn thúc đẩy Washington đối thoại với Tehran.
Người Arập Xêút và Israel sợ rằng căng thẳng dịu đi trong quan hệ Iran-Mỹ sẽ giúp làm tăng vị thế của Iran ở khu vực, gây tổn hại đến ích của các đồng minh này.
“Đối với những người từ lâu theo dõi mối quan hệ Mỹ-Iran thì đây chừng như là một phút giây thuận lợi hiếm hoi. Trong khi đó, phát biểu trước các nhà lãnh đạo thế giới tại LHQ ngày 24/9, Tổng thống Iran đã nhắc lại yêu cầu của nước này rằng bất kỳ thỏa thuận hạt nhân nào cũng đều phải xác nhận quyền làm giàu urani của Iran, chiểu theo các hiệp ước quốc tế.
Tại Mỹ, nghị viên Cộng hòa Mike Rogers thuộc Ủy ban tình báo Hạ viện cho biết: “Nhiều người trong số chúng tôi tin rằng sẽ không có đổi thay gì nhiều”. Hiện cũng có những phản đối về biện pháp liên hệ ngoại giao với Tehran từ các nhóm ích lợi tại Washington.
Những điều kiện này đã cho thấy vẫn còn sự xa cách lớn cần xóa bỏ trên bàn thương thuyết. Các nước thành viên túc trực Hội đồng bảo an LHQ và Đức (nhóm P5+1) đã có cuộc gặp với đại diện của Iran về chương trình hạt nhân tại New York, Mỹ ngày 26/9.
Khi còn quân đóng ở Iraq thì Mỹ cần Iran, nhưng giờ thì điều đó không còn nữa. Hơn 30 năm, lịch sử quan hệ giữa hai nước được chồng chất thêm những cuộc đối đầu do những diễn biến trong khu vực: Từ cuộc chiến tranh Iraq - Iran, cho đến những tố giác Iran hậu thuẫn khủng bố hay ý đồ tiến công xóa sổ Israel trên bản đồ thế giới, những thách thức của Tehran trên hồ sơ hạt nhân và gần đây nhất là lập trường của Tehran hậu thuẫn nhiệt tình cho chế độ al-Assad trong cuộc khủng hoảng Syria.
Nhưng họ cũng phải nhìn thực tiễn rằng trong suốt 35 qua đã từng có không ít hy vọng về một sự đột phá bị tan thành mây khói".
Điểm xuyết cho mối găng túc trực này là sự gia tăng trừng phạt của Mỹ nhắm vào Tehran vì chương trình hạt nhân của Iran. Nhưng “khi mà Tổng thống đã chối từ họp mặt Obama, ông cũng nên từ khước trò chuyện qua điện thoại và đợi một hành động cụ thể hơn từ phía Mỹ”. Ngoại giả, các cuộc đàm phán Mỹ-Iran sẽ tác động đến sự thăng bằng quyền lực ở Trung Đông và mối quan hệ của Washington với các đồng minh khu vực.
Áp lực nội bộ Karim Sadjadpour, một chuyên gia về Iran tại Viện Carnegie Endowment ở Washington, cũng cẩn trọng về khả năng đạt được đột phá. Cả hai ông đều đang chịu sức ép bởi nền chính trị nội bộ trong nước.
Là quân thù của nhau kể từ Cách mạng Iran năm 1979, Mỹ và Iran hiện đang có những bước đi thận trọng trước tiên nhằm giảm găng. Trái lại, nước này sẽ đeo đuổi các chính sách đối ngoại độc lập. Ngay cả khi các mối quan hệ ngoại giao thông thường với Mỹ được khôi phục, Iran cũng sẽ không thể trở thành đồng minh của Mỹ. Ảnh: THX/TTXVN. Mỹ cùng các đồng minh của mình vẫn kết tội Iran phát triển chương trình hạt nhân là nhằm chế tạo bom nguyên tử và yêu cầu ông Rouhani phải có những hành động để chứng minh rằng Iran không tìm cách phát triển vũ khí hạt nhân.
Theo ông, các cuộc thương thuyết khó khăn nhất sẽ diễn ra không phải giữa hai Tổng thống Obama và Rouhani, mà là giữa Tổng thống Obama và Quốc hội Mỹ, và giữa Tổng thống Rouhani và Lãnh tụ Khamenei. Ngay cả khi các thanh tra quốc tế bảo đảm rằng các cơ sở hạt nhân của Iran chỉ vì mục đích dân sự đi chăng nữa thì nhiều người vẫn ngờ rằng Iran vẫn có một chương trình hạt nhân quân sự tồn tại đồng thời.
Vụ đảo chính này có thể nói là khởi đầu cho những mối nghi kỵ ám ảnh quan hệ Mỹ -Iran. Nếu các cuộc thương thuyết không mang lại nhiều thành công, Tổng thống Obama sẽ sớm bị kết tội là "mắc lừa trò câu giờ của Tehran". Thực tiễn này nhấn mạnh sự nghi hoặc sâu sắc giữa hai nước chúng ta, song cũng cho thấy một triển vọng hai bên sẽ vượt qua lịch sử khó khăn".
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét