Lễ phục phải biểu làm mới thị bản sắc văn hóa truyền thống dân tộc

QĐND- Trong một thời gian dài, lễ phục quốc gia là vấn đề được dư luận quan tâm và gây ra nhiều tranh biện trên cả những kênh chính thống cũng như thường chính thống… Nhưng đến nay, “hình dáng” của bộ lễ phục Nhà nước mới xuất hiện trong… bản thể lệ cho cuộc thi đi tìm mẫu lễ phục Nhà nước do Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch vừa khởi động. Cần thiết có lễ phục quốc gia Trong quá trình hội nhập với thế giới, càng ngày sắc thái riêng của mỗi quốc gia càng được quan hoài. Trên thế giới, nhiều quốc gia có lễ phục và lễ phục đã góp phần bộc lộ bản sắc văn hóa truyền thống của quốc gia đó. Trong các ngày lễ lớn và các nghi thức ngoại giao, lễ phục đã và đang khẳng định dấu ấn đặc trưng của văn hóa dân tộc, khẳng định bản sắc dân tộc và vị thế độc lập của một nền văn hiến nhà nước. Ở ta, vấn đề thiết kế lễ phục quốc gia đã được đặt ra từ năm 1991. Bộ Văn hóa, Thông tin lúc đó tổ chức thi thiết kế và đã nhận được một số mẫu thiết kế. Tuy nhiên, khi trình lên Hội đồng Bộ trưởng, những mẫu thiết kế này không nhận được sự đồng thuận. Cho đến năm 1999, Việt Nam tổ chức Hội nghị cấp cao ASEAN, mời một số nhà may đến may thử kiểu áo lễ phục cho nam giới nhưng cũng không thành công. Năm 2006, trong Hội nghị cấp cao APEC, chúng ta chỉ mặc bộ áo dài để chụp ảnh kỷ niệm… Qua những cuộc tiếp xúc này, tuy còn những quan điểm khác nhau về nhiều điểm, nhưng đều thống nhất ở việc cần có lễ phục của Việt Nam. Đã có tiêu chí để tuyển lựa Y phục áo dài Việt Nam giành được nhiều cảm tình. Ảnh: Châu Xuyên. Sau khi thu thập quan điểm góp ý của các học giả, nhà nghiên cứu, nhà quản lý, nhà thiết kế, các doanh nghiệp may… ở cả 3 miền Bắc, Trung, Nam, rốt cục, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã đưa ra một đề bài chung cho các mẫu thiết kế lễ phục để dùng trong các hoạt động quốc gia và quốc tế. Bà Đoàn Thị Thu Hương tỏ tường, lễ phục quốc gia là sản phẩm của trí tuệ tập thể, đại diện cho dòng chảy văn hóa của cả dân tộc, có kế thừa trên nhiều chiều nên lễ phục quốc gia phải mang tính tượng trưng văn hóa, có tính thời đại và bản sắc văn hóa của dân tộc Việt Nam; đẹp, thuận lợi, ăn nhập trong nghi lễ nhà nước và quốc tế; ăn nhập với điều kiện khí hậu và vóc dáng của người Việt Nam; khuyến khích thực hiện bằng chất liệu truyền thống, sản xuất trong nước... Nhận được sự đồng thuận cao. Tuy nhiên, bộ lễ phục quốc gia được thiết kế theo hướng truyền thống hay đương đại lại được ban tổ chức để mở, không áp đặt, cũng không định hướng cụ thể để các nhà thiết kế rộng đường cho tư duy sáng tạo. Căn cứ vào bộ thiết kế cụ thể để có thể chọn bộ truyền thống hay hiện đại làm mẫu lễ phục hoặc chọn cả hai bộ để tùy từng tình huống, trường hợp cụ thể khi dùng. Nhà sử học Dương Trung Quốc gợi ý, thiết kế là vấn đề sáng tạo, nhưng y phục là tả lịch sử nhà nước. Do đó, về thời điểm lịch sử khi chúng ta chuyển đổi tiếp cận văn hóa từ văn hóa Trung Hoa sang văn hóa phương Tây là giai đoạn chúng ta chứng kiến những thay đổi cơ bản không những trong cuộc sống người dân mà trong cả lễ phục. Người trước tiên có những cách tân đương đại cho những bộ trang phục truyền thống cần nói đến là Vua Khải Định khi sang Pháp với bộ cánh nửa Tây, nửa ta. Bộ cánh từng bị nhà cách mệnh Phan Châu Trinh phê là nhố nhăng. Người thứ hai chính là cụ Phan Châu Trinh. Với nhân cách là một người duy tân, muốn âu hóa, cụ đã chọn những bộ comple cổ điển nhưng chất liệu để may áo là vải tơ tằm nội địa. Bộ comple này thời đó được coi là mốt và được đặt tên là bộ cánh Phan Tây Hồ (đặt theo tên của cụ Phan Châu Trinh). Người có những kết hợp đông và tây hoàn hảo nhất là Vua Bảo Đại. Bảo Đại là người ý thức được nghĩa vụ của nhà nước nên phải bảo tàng giá trị văn hóa của dân tộc, song song lại là người được Âu hóa từ gốc nên khi trở về chấp chính, việc đổi thay trước hết của ông là đổi thay trang phục của triều đình trên phương hướng vẫn giữ bộ trang phục của dân tộc nhưng gọn gàng và tiện dụng hơn. Cách mạng thành công, nhà may Phú Thịnh được Chủ tịch Hồ Chí Minh yêu cầu thiết kế cho Bác kiểu áo phải luôn mở cổ áo… Đây là những gợi ý dựa trên nền móng những giá trị đã trở thành kinh điển và bộc lộ nền văn hóa Việt Nam là sự kết hợp giữa đông và tây. Đề bài và gợi ý lời giải đã có, nhưng liệu sản phẩm cụ thể có được ra lò? Theo ông Vi Kiến Thành, Cục trưởng Cục Mỹ thuật, Nhiếp ảnh và Triển lãm, tuy đã đưa ra được bản thể lệ cho cuộc thi thiết kế mẫu lễ phục quốc gia dựa trên quan điểm của số đông các chuyên gia nhưng mẫu lễ phục mới chỉ được mường tượng trên lý thuyết, khó khăn nhất và cũng quan yếu nhất là phải tạo ra được sản phẩm cụ thể mà điều đó lại hoàn toàn phụ thuộc vào các nhà thiết kế. MINH NHÃ